Onze bijdrage
Centrale Toetsen en Examens (CTE)
Ontwikkelt en adviseert bij wettelijke toetsen
De divisie CTE speelt een belangrijke rol in de totstandkoming van centrale toetsen en examens voor het onderwijs. We adviseren over de wettelijke normering en ontwikkelen de opgaven voor centrale toetsen en examens. Dit doen we samen met honderden professionals uit het onderwijsveld. Ook volgen we ontwikkelingen op toets– en examengebied en dragen we met eigen publicaties en onderzoeken bij aan het maatschappelijk debat. Onderzoeksresultaten delen we met docenten en beleidsmakers, die zo hun curriculum- en toetsdeskundigheid kunnen vergroten.
‘‘Geïnvesteerd in berichtingeving over doel doorstroomtoets. ‘De afname van de eerste doorstroomtoetsen leidde tot de nodige ophef. Er waren onderlinge verschillen tussen de toetsen zichtbaar, evenals verschillen tussen school– en toetsadvies. We hebben daarom geïnvesteerd in berichtgeving over het doel van de toets, onder meer via een korte animatie. Daarnaast spraken we met verschillende criticasters over de effecten en inhoudelijke aspecten van de doorstroomtoets, zoals de absolute normering. Dit met anderen in gesprek gaan vinden we belangrijk. Zo weten we waar het in de praktijk schuurt.’’
Hester van Twillert, directeur Centrale toetsen en examens
Hoe blikt Hester terug op 2024?
‘2024 was het startjaar van een nieuwe toets, een nieuwe methodiek en een nieuw platform. Zo werd met spanning uitgekeken naar de afname van de eerste overheidsdoorstroomtoets DOE, omdat die met de inrichting van een compleet nieuwe toetsstraat meer behelsde dan de ontwikkeling van een inhoudelijke toets met extra ondersteuningsmogelijkheden. Vermeldenswaard is ook de nieuwe normeringsmethodiek bij vo examens. Voor het eerst zijn bij de totstandkoming van de (technische) n-term verschillende bronnen gebruikt, met dank aan de samenwerking met CitoLab. Samenwerking loopt ook als een rode draad door het nieuw te ontwikkelen constructieplatform. Na de start met de constructiegroep Engels vmbo-kb en het ontwikkelteam, gingen de screeners al snel aan de slag met hun interne, intercollegiale screening, gevolgd door de vaststellingscommissieleden. Deze mooie intuïtieve applicatie was er zonder al die toetsdeskundigen en tom-ers nooit geweest. Ik ben trots op zoveel betrokkenheid die ik ook terugzag in andere projecten, zoals de ontwikkeling van de nieuwe eindexamenvormgeving, de pilots voor de curriculumvernieuwing en de uitbreiding van het interne projectteam om alle veranderingen en vernieuwingsslagen optimaal te ondersteunen’.
Drie blikvangers
Langgekoesterde wens
CTE nam in 2024 het voortouw in het opstellen van het make- or buy beleid. Dit beleid helpt ons om bij nieuwe (IT) ontwikkelingen kritisch(er) te kijken naar de voor Cito best passende oplossing. Verder ging met de aanbesteding van een Digital Asset Management (DAM) een langgekoesterde wens in vervulling: een beter en ‘strakker’ beheer van ons groeiende uitdijende materiaal.
Meten = weten
Ook in de centrale examens in het mbo is een vernieuwing zichtbaar, in dit geval van nieuwe itemtypen. Onderzoek laat zien dat de items prima functioneren en goed passen bij de mb-examens. In studiejaar 2024-2025 doen we vervolgonderzoek naar de inzet van nieuwe itemtypen in de examens van Engels B1 en B2. Afgelopen jaar onderzocht het Research Center voor Examinering en Certificering (RCEC) het centraal examen Engels B1 binnen het mbo. De examens voldoen aan de (inter)nationale kwaliteitsstandaarden: ze zijn betrouwbaar en meten wat ze moeten meten.
Nieuw examen Nederlands
In 2024 introduceerden we een vernieuwing in het examen Nederlands om het tekstbegrip van leerlingen op een bredere, meer eigentijdse manier te toetsen. Door de veranderingen ontstaat er meer diversiteit in wat leerlingen lezen en door het gebruik van scenario’s (bijvoorbeeld een situatieschets waarin leerlingen moeten debatteren) zijn authentieke en herkenbare leescontexten gecreëerd. Er zijn nu ook vragen over de bruikbaarheid en betrouwbaarheid van teksten. Deze focus op kritisch lezen past goed bij de grotere aandacht voor de informatievaardigheden en digitale geletterdheid van leerlingen. De nieuwe examens zijn goed ontvangen, waarmee de innovatie zijn waarde in de praktijk bewijst.
Langgekoesterde wens
CTE nam in 2024 het voortouw in het opstellen van het make- or buy beleid. Dit beleid helpt ons om bij nieuwe (IT) ontwikkelingen kritisch(er) te kijken naar de voor Cito best passende oplossing. Verder ging met de aanbesteding van een Digital Asset Management (DAM) een langgekoesterde wens in vervulling: een beter en ‘strakker’ beheer van ons groeiende uitdijende materiaal.
Nieuw examen Nederlands
In 2024 introduceerden we een vernieuwing in het examen Nederlands om het tekstbegrip van leerlingen op een bredere, meer eigentijdse manier te toetsen. Door de veranderingen ontstaat er meer diversiteit in wat leerlingen lezen en door het gebruik van scenario’s (bijvoorbeeld een situatieschets waarin leerlingen moeten debatteren) zijn authentieke en herkenbare leescontexten gecreëerd. Er zijn nu ook vragen over de bruikbaarheid en betrouwbaarheid van teksten. Deze focus op kritisch lezen past goed bij de grotere aandacht voor de informatievaardigheden en digitale geletterdheid van leerlingen. De nieuwe examens zijn goed ontvangen, waarmee de innovatie zijn waarde in de praktijk bewijst.
Meten = weten
Ook in de centrale examens in het mbo is een vernieuwing zichtbaar, in dit geval van nieuwe itemtypen. Onderzoek laat zien dat de items prima functioneren en goed passen bij de mb-examens. In studiejaar 2024-2025 doen we vervolgonderzoek naar de inzet van nieuwe itemtypen in de examens van Engels B1 en B2. Afgelopen jaar onderzocht het Research Center voor Examinering en Certificering (RCEC) het centraal examen Engels B1 binnen het mbo. De examens voldoen aan de (inter)nationale kwaliteitsstandaarden: ze zijn betrouwbaar en meten wat ze moeten meten.
Publicaties
Normering is geen sinecure | Euclides 2024
Cijfers
Docentenparticipatie
Voortgezet onderwijs (vo):
359 constructiegroepleden
870 screening en testen
Primaire onderwijs (po):
16 constructiegroepleden
Geen docenten voor screening en testen
Middelbaar beroepsonderwijs (MBO):
76 constructiegroepleden
20 vc leden
(10 leden voor vak Engels, 10 voor Nederlands)
1 docent voor screening, testing etc
Hoeveel examens/toetsen gemaakt
Voortgezet onderwijs (vo)
501 examens
17.000 examenvragen
Primair onderwijs (po)
2 toetsen gemaakt: de DOE-toets en de OCW-doorstroomtoets (calamiteitentoets)
Middelbaar beroepsonderwijs (MBO)
4 examens met in totaal 280 afname varianten
1321 examenopgaven
CitoLab
CitoLab onderzoekt en innoveert het onderwijs
Binnen CitoLab zijn alle onderzoeks- en innovatieactiviteiten van het Cito gebundeld. We doen onderzoek en ontwikkelen innovaties op het gebied van onderwijskundig meten, toetsen en leren. Bij de uitvoering van onderzoekprojecten, het bouwen van prototypes, het maken van data-analyses en de ontwikkeling van software werken we nauw samen met docenten, wetenschappers, beleidsmakers en andere partners. We delen wat we weten. Nieuwe kennis vertalen we naar de praktijk. Bijvoorbeeld via cito.nl en via LinkedIn (externe link, opent in nieuw tabblad).
‘‘Mooie stappen gezet op AI-gebied.’’
‘In 2024 speelde de innovatie rondom AI een belangrijke rol binnen CitoLab. Veel van onze medewerkers onderzochten verschillende aspecten van Artificiële Intelligentie, zoals de ontwikkeling van algoritmes en prototypes, AI-beleidsonderzoek en de ethische aspecten van AI-gebruik. Dat we daarin mooie stappen hebben gezet, is mede te danken aan de hulp van en samenwerking met onze externe partners.’
Remco Feskens, directeur CitoLab
Hoe blikt Remco terug op 2024
‘De drie CitoLab-teams hebben in 2024 nieuwe bakens voor de onderwijssector verzet. Zo heeft het team Prototypes een nieuw meetinstrument voor leesvaardigheid in het primair onderwijs ontwikkeld, tot enthousiasme van veel vakexperts. Ook voor de doorontwikkeling van nakijkoplossing ‘CheckMate’ in samenwerking met NOLAI, kregen we de handen op elkaar. Ons team Psychometrisch Onderzoek & Dienstverlening legde de basis voor de geslaagde lancering van een nieuwe normeringssystematiek bij de centrale examens, terwijl het team Onderwijskundig Onderzoek beleidsadviezen uitbracht voor het ministerie van OCW over onder meer digitalisering, AI en de blauwdruk van een leerlingvolgsysteem in het voortgezet onderwijs. CitoLab–breed waren de introductie van CitoLab International en de start van een aantal promotietrajecten belangrijke mijlpalen in 2024’
Drie blikvangers
Cito AI
Voor medewerkers van CitoLab was 2024 het jaar van het project Cito AI. Zo is het AI-beleid vastgesteld en zijn artikelen over het gebruik van AI gepubliceerd. Verder zijn meerdere prototypes voor extern en intern AI-gebruik (zoals een Cito-eigen chatsysteem) ingevoerd en in gebruik genomen. Ook vond er kennisoverdracht plaats voor zowel Cito-medewerkers als onze stakeholders.
Leesvaardigheidsenthousiasme
Veel vakexperts lieten zich de afgelopen jaren kritisch uit over de Cito-meting van leesvaardigheid in het basisonderwijs. CitoLab heeft de meting zo aangepast binnen de ‘peiling leesvaardigheid (externe link, opent in nieuw tabblad) po’ dat inhoudelijk commentaar binnen deze context heeft plaatsgemaakt voor enthousiasme.
Extern in actie
CitoLab kwam ook in actie voor verschillende externe partijen. Dankzij de gunning van de National Reference Test ondersteunt CitoLab tot en met 2030 de Engelse overheid bij bepaling van de GCSE-cijfers in het voortgezet onderwijs in Engeland. Ook spelen we een grote rol in het groeifondsproject Impuls Open Leermateriaal door onze bijdrage aan het ontsluiten van (open) leermateriaal voor het onderwijs.
Cito AI
Voor medewerkers van CitoLab was 2024 het jaar van het project Cito AI. Zo is het AI-beleid vastgesteld en zijn artikelen over het gebruik van AI gepubliceerd. Verder zijn meerdere prototypes voor extern en intern AI-gebruik (zoals een Cito-eigen chatsysteem) ingevoerd en in gebruik genomen. Ook vond er kennisoverdracht plaats voor zowel Cito-medewerkers als onze stakeholders.
Extern in actie
CitoLab kwam ook in actie voor verschillende externe partijen. Dankzij de gunning van de National Reference Test ondersteunt CitoLab tot en met 2030 de Engelse overheid bij bepaling van de GCSE-cijfers in het voortgezet onderwijs in Engeland. Ook spelen we een grote rol in het groeifondsproject Impuls Open Leermateriaal door onze bijdrage aan het ontsluiten van (open) leermateriaal voor het onderwijs.
Leesvaardigheidsenthousiasme
Veel vakexperts lieten zich de afgelopen jaren kritisch uit over de Cito-meting van leesvaardigheid in het basisonderwijs. CitoLab heeft de meting zo aangepast binnen de ‘peiling leesvaardigheid (externe link, opent in nieuw tabblad) po’ dat inhoudelijk commentaar binnen deze context heeft plaatsgemaakt voor enthousiasme.
Publicaties CitoLab 2023
Wetenschappelijke publicaties
Lou, H., Pilz, K. S., Lorist, M.M. (2024). Effects of cue location and object orientation on object-based attention. Vision Research, 226, 108521. https://doi.org/10.1016/j.visres.2024.108521 (externe link).
Bijl, A., Veldkamp, B.P., Wools, S. & de Klerk, S. (2024). Serious games in high-stakes assessment contexts: a systematic literature review into the game design principles for valid game-based performance assessment. Education Tech Research Dev. https://doi.org/10.1007/s11423-024-10362-0 (externe link)
Dubbeld, A., Scheffer, A., & Boerma, T. (2024). De toegevoegde waarde van naverteltaken in spontane taalanalyses bij jonge kinderen met een taalontwikkelingsstoornis. Stem-, Spraak- en Taalpathologie, 29, 4-21. https://doi.org/10.21827/32.8310/2024-04 (externe link)
Madison, M. J., Wind, S. A., Maas, L., Yamaguchi, K., & Haab, S. (2024). A one-parameter diagnostic classification model with familiar properties. Journal of Educational Measurement. A One‐Parameter Diagnostic Classification Model with Familiar Measurement Properties – Madison – 2024 – Journal of Educational Measurement – Wiley Online Library (externe link)
Maas L., Madison M.J. and Brinkhuis M.J.S. (2024). Properties and performance of the one-parameter log-linear cognitive diagnosis model. Frontiers in Education, 9, Article 1287279. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1287279 (externe link)
Molenaar, Dylan & Feskens, Remco (2024). Relating violations of measurement invariance to group differences in response times. Psychological Methods. Advance online publication. https://doi.org/10.1037/met0000655 (externe link)
Leeuwen, Florian van, Lugtig, Peter & Feskens, Remco (2024). The Performance of Interrupted Time Series Designs with a Limited Number of Time Points: Learning Losses due to School Closures during the COVID Pandemic. Plos One. The performance of interrupted time series designs with a limited number of time points: Learning losses due to school closures during the COVID-19 pandemic | PLOS ONE (externe link)
Deckers, S.R.J.M., Van Onna, M., Gros, E., & Van Balkom, H. (2024). Developing a screening instrument for underlying core domains of communicative competence in children with complex communication support needs. Augmentative and Alternative Communication, ??, ??-??.
https://doi.org/10.1080/07434618.2024.2367991 (externe link)
Joost Kruis, Maria Soledad Pera, Zoë ten Napel, Monica Landoni, Emiliana Murgia, Theo Huibers, and Remco Feskens (2024). Toward Personalised Learning Experiences: Beyond Prompt Engineering. In Proceedings of the 23rd Annual ACM Interaction Design and Children Conference (IDC ’24). Association for Computing Machinery, New York, NY, USA, 644–649. https://doi.org/10.1145/3628516.3659367 (externe link)
Vosylis, R., Erentaitė, R., Simonaitienė, B., Melnikė, E., Sevalneva, D., Morkevičius, V., Zvaliauskas, G., & Hemker, B. (2024). Unpacking grading bias in middle school: A multilevel analysis of grade vs. test discrepancy considering student and school characteristics. Studies in Educational Evaluation. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2024.101398 (externe link)
Max van der Velde, Bo Molenaar, Bernard P. Veldkamp, Remco Feskens, Jos Keuning (2024). What do they say? Assessment of oral reading fluency in early primary school children: A scoping review, International Journal of Educational Research, 128, 2024, https://doi.org/10.1016/j.ijer.2024.102444 (externe link)
Max van der Velde, Bernard Veldkamp, Jos Keuning, Remco Feskens, Nicole Swart & Wieke Harmsen (2024). The framework and development of SERDA: speech enabled reading fluency assessment for Dutch. In E-testing and computer-based assessment. CIDREE Yearbook 2024. Ranđelović B., Karalić E., Aleksić K., Đukić D. (Ed.). https://ceo.edu.rs/wp-content/uploads/2024/11/CIDREE_Yearbook_2024.pdf (externe link)
Beleidsrapportages
Seton, B., Koops, J., Frissen, S. & Feskens, R. (2024). Leervertraging in het voortgezet onderwijs 2024: Monitoren van vaardigheden voor het Nationaal Programma Onderwijs en het
Masterplan Basisvaardigheden. Arnhem: Cito https://www.masterplanbasisvaardigheden.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/12/04/cito-leervertraging-in-het-voortgezet-onderwijs-2024/Cito+Leervertraging+in+het+voortgezet+onderwijs+2024.pdf (externe link)
Kolbe, L. & van Onna, M. (2024). Doorstroom na een bijgesteld schooladvies. Arnhem: Cito. cito.nl/kennisbank-stichting-cito/doorstroom-na-een-bijgesteld-schooladvies/ (externe link)
Pilz, K.S., van Onna, M. & Weemink, H. (2024). Vaardigheid examenkandidaten 2024. Arnhem. Cito. https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2024Z20153&did=2024D47654 (externe link)
Van Langen, A. M. L., Feskens, R., Meelissen, M. R. M., Valk, J., & Maassen, N. A. M. (2024). Trends in leerlingprestaties in de exacte vakken in groep 6 van het basisonderwijs.
Meelissen, M., Valk, J., Maassen, N., Feskens, R., Koops, J., ten Napel, Z., … & Jenniskens, T. (2024). Rekenen-wiskunde aan het eind van het basisonderwijs en het speciaal (basis) onderwijs in schooljaar 2022-2023.
Cijfers
In 2023 werkten onze onderzoekers, ontwikkelaars en promovendi aan
3 consortiumprojecten (Impuls Open Leermateriaal, Doorontwikkeling Landelijk doelgroepenmodel, ASTLA-project);
19 eigen onderzoeks- en ontwikkeltrajecten, waarvan 8 prototypes
3 wetenschappelijke samenwerkingsprojecten (Radboud Universiteit, Open Universiteit en Universiteit Twente);
4 meerjarige promotieonderzoeken
Meer weten over CitoLab? Ga naar onze site
Op het CitoLab Kennisplein zetten we onze kennis uit wetenschappelijk onderzoek over toetsen, volgen en onderwijskundig meten om naar praktische materialen voor in de klas. (CitoLab Kennisplein: infographics, checklists en meer voor in de klas (externe link))
